Kayıp Kedi Davranışları

Çeviren: Çağatay Duman & Oğuz Karayemiş*

1997’den itibaren MAR [Missing Animal Response, “Kaybolan Hayvan Müdahale”] Ağı Yöneticisi Kat Alrecht kayıp kediler ile köpeklerin davranış örüntülerini araştırmaya başladı. Kat, arama-kurtarmadaki (kayıp insanları aramadaki) ardalanına bağlı olarak, davranış ile insanlar kaybolduklarında aldıkları mesafeler arasındaki kritik bağlantıyı anlamıştı. Kat’e ayrıca kedilerin (ve köpeklerin) davranışlarının da aldıkları mesafeleri etkilemesi anlamlı gelmişti. Burada Kat’in öğrendiklerinin ve şimdi Hayvan Detektifi Rehberi’ndeki danışmanlar ile hayvan dedektiflerine öğrettiklerinin küçük bir numunesi var.

Üç Tür Kayıp Kedi Davranışı veya Yitik Kedi Davranışı Bulunmaktadır

1. Yerinden Olmuş Sadece-Ev Kedileri (yani Dışarı Kaçmış Kediler)

Eğer uzun yıllardır evinden hiç ayrılmamış kediniz kaçtıysa ve dışarıda bir yerde ya da tanımadığı bir bölgedeyse sizin için iyi haberlerimiz olabilir. Çünkü, kediniz aslında hiç de “kaybolmamış” olabilir! Çoğu vakada, beklenmedik bir şekilde tanımadığı bir ortama giren kediler, “yerinden olmuş” [displaced] olarak adlandırılır. Çoğu yerinden olma vakası dışarı kaçan sadece-ev kedilerini içermektedir. Lâkin, dışarıya erişimi olan kediler de yerinden olmuş olabilir.

Bir anda yerinden olan ve kendini hiç tanımadığı bir yerde bulan kediler, çok büyük bir ihtimalle kuytularda sessizce saklanır, ki saklandığı bölgeler kaçış noktasından çok da uzak olmaz ve MİYAVLAMAZLAR! Bunun nedeni, kedilerin bölgeli [bir bölgeye yerleşen, yuva belleyen -ç. n.] hayvanlar olması ve avcılardan temel korunma önlemlerinin sessizce saklanmak olmasıdır.. Korkan kediler (ve yaralı kediler) bir bodrum katı, bir ev altı, bir sundurma altı veya ağır bir çalı gibi gizlenme alanları arayacak ve miyavlamayacaklardır! Miyavlamazlar çünkü bir avcıya ya da tehdide yerlerini belli etmek istemezler. Kediniz sizi çok seviyor da olsa, sesinizi, kokunuzu da tanısa bu riske girmeyecektir. Her korkan kedi gibi kuytu bir yerde sessizce saklanacaktır.

Kat Albrecht’in ve ağının (1999’dan başlayarak) öncülük ettikleri ve binlerce “kaybolan” sadece-ev kedisinin (ve yerinden olmuş dışarıya erişimi olan kedinin) kurtarılmasını sağlayan yöntem yabani kedileri yakalamakta kullanılanla aynı yöntemdir: bir kedi kapanı kullanmak. Biz buna “kapana düşür ve yeniden bir araya getir” diyoruz. Bu telli kafesleri kiralayan ya da satan birçok yer bulunabilir. Kedi kapanları bir kedi (ya da başka bir küçük hayvan) tarafından tetiklendiğinde kapıyı kapayıp kediyi içeride tutacak bir tuzak mekanizmasıdır.

Kedi Kapanı

2. Dışarıya Erişimi Olan Yerinden Olmuş Kediler

Dışarıya erişimi olan kedilerin yerinden olması, kedi bilinen bölgesinden kovulduğunda (yani başka bir kedi tarafından dövüldüğünde, bir köpek tarafından kovalandığında veya kedinin korkuyla kaçtığı durumlarda) ya da kedi başka bir yere götürüldüğünde ve kaza sonucu kaçtığında meydana gelebilir - örneğin, bir araba kazası geçirmesi, bir veterinerin ofisinde taşıyıcıdan kaçması gibi. Yıllar içinde, evlerinden uzaklaşan dışarıya erişimi olan kedilerin, komşunun bahçesinde ya da 10 ev uzaklıkta olduğunu ve yönlerini karıştırıp eve gelmekten korktuklarını keşfettik! Bu durumlarda, kedi teknik olarak "dışarıya erişimi olan bir kedi" olsa da, YERİNDEN OLMUŞ BİR KEDİ'dir ve yerinden olmuş kediler için olan talimatları izlemelisiniz.

Kat Albrecht'in çözdüğü vakalardan birinde, kedi iz sürücü köpeği, üç gündür kayıp olan Gizmo adlı kayıp bir kediyi buldu. Gizmo, sadece iki ev ötedeki terk edilmiş bir bahçede küvette saklanıyordu. Bazı kediler, yön bulma içgüdüsünü kendi bölgelerine geri dönmek için kullanma konusunda olağanüstü bir yeteneğe sahipken, yerinden olmuş kediler ya bu beceriye sahip değildir ya da onu kullanmaktan çok korkarlar. Yerinden olma durumlarında, kedi teknik olarak "dışarıya erişimi olan bir kedi" olsa da, yabancı bir alana gittiğinde YERİNDEN OLMUŞ KEDİ olur. Bir kedinin bireysel mizacı, cesur bir kediden katatonik korkak bir kediye kadar değişebilir. Bu mizaç aynı zamanda ne kadar uzağa seyahat edeceğini ve insan temasına cevap verip vermeyeceğini de etkileyecektir. Kurtarma teknikleri, kayıp bir kedinin bireysel mizacına göre ayarlanmalıdır. Eğer ürkekse, yakınlarda korku içinde saklanıyor olabilir ve onu kurtarmak için bir kedi kapanı kullanmanız gerekebilir. Eğer girişkense, kolayca birkaç blok (hatta bir veya iki mil) gidebilir ve bölgedeki önemli kavşaklarda kapıları çalmanız ve posterler asmanız gerekebilir.

3. Dışarıya Erişimi Olan Kayıp Kediler

“Dışarıya Erişimi Olan Kayıp Kedi” ile, kısa dönemlerle bile olsa rutin olarak dışarıya gitmesine izin verilen bir kedinin bakıcısı olduğunuz durumları kast ediyoruz. Kat Albrecht’in en temel keşiflerinden biri, dışarıya erişimi olan kayıp bir kediyi aramada kullanılması gereken yöntemlerin kaybolan (ya da yerinden olan) bir sadece-ev kedisini aramada kullanılanlardan epey farklı olduğuydu. Dışarıya erişimi olan bir kedi ortadan kaybolduğunda, bu, onun başına, eve dönme davranışını kesintiye uğratan bir şeyin geldiği anlamına gelir. Kediler bölgeleri olan hayvanlardır ve onlar (köpeklerin yaptığı gibi) öylece evden kaçmazlar. Bu yüzden kaybolan bir kediyi aramak için kullanılacak taktikler ile teknikler, kaybolan bir köpeği aramak için kullanılacak olanlardan farklı olmalıdır.

Kayıp kedi posterleri, eğer kediniz komşularınızın evinde/apartmanında bir kuytuya saklandıysa ve yarılı, sessizse pek de işe yaramayacaktır. Büyük, dikkat çekici kayıp kedi posterleri ile sosyal medya paylaşımları (özellikle bölge bazlı sosyal ağlar) kullanılmalıdır, fakat sosyal medya paylaşımları ile dikkat çekici posterler kedinin ortadan kaybolduğu yakın alanın hedefli bir şekilde aranmasının bir tamamlayıcısı olmalıdır. Bu sıklıkla, kedinin bölgesinin agresif ve fiziksel aramasını içerecektir. Evet bunun anlamı da, sizin ve komşularınızın bahçesinde/apartmanında tasavvur edilebilir her saklanma yerine ve onun altına bakmak demektir.

2017'de Avustralya, Queensland Üniversitesi tarafından bir çalışma gerçekleştirildi (Kat Albrecht ve Dr. Jacquie Rand çalışmayı tasarladı ve UOQ ile MPP çalışma üzerinde işbirliği yaptı). İşte çalışma sonuçlarının bir özeti:

• Araştırmaya kedisini kaybeden 1.232 kedi sahibi katıldı.
• Kayıp bir kediyi kurtarmada en başarılı olan bir numaralı yöntem, bölgede fiziksel bir arama yapmaktı.
• Dışarıya erişimi olan kaybolan kedilerin gittiği medyan mesafe 315 metredir.. Bu, sahibinin evinden yaklaşık 17 evlik bir yarıçaptır.
• Yerinden olmuş/kaçmış sadece-ev kedileri için bulunan medyan mesafe (kedilerin ne kadar uzağa gittiği) ise çok daha azdı, sadece 50 metre! Bu da sahibinin evinden yaklaşık 2 ½ evlik bir yarıçaptır.

Bu bilimsel çalışmanın sonuçları, Kat Albrecht'in yıllar önce keşfettiği şeyi ve MAR kursunda öğrettiğini doğruluyor: kayıp bir kediyi yakın çevrenizde aramanız gerekiyor! Sosyal medya paylaşımları önemlidir, ancak komşunuzdan mülklerini aramak için izin almak çok daha önemlidir! Komşunuza bir broşür vermeniz ve ondan kedinizi “aramasını” istemeniz YETERLİ DEĞİLDİR! Komşunuz çıkıp da evinin bodrumuna altına ya da evinin altına bakmayacaktır, ancak kedinizin olma olasılığı en yüksek olan yer burasıdır! Bu tür yavaş, metodik araştırmayı bir el feneri ile yapmak size kalmıştır.

Dışarıya erişimi olan bir kedi ortadan kaybolduğunda, araştırıcı soru ve çözülmesi gereken gizem şudur: KEDİYE NE OLDU? Kedinizin başına gelmiş olabilecek temelde yedi şey vardır - bunlara "Olasılık Kategorileri" diyoruz. Kayıp kedinizi ararken, kediniz için hangi kategorinin en olası olduğunu düşünün:

Kayıp Kedi Davranışıyla İlişkili Yedi Olasılık Kategorisi

1. KEDİNİZ MAHSUR KALDI: Kediniz bir ağacın üstünde, bir çatıda, bir evin altında, bir komşunun bodrum katında veya barakasında olabilir. Bu, kedinizin muhtemelen normal bölgesinde, genellikle evinizin 5 evlik yarıçapında olacağı anlamına gelir. Kediniz birkaç gündür ortadan kaybolduysa ve eve çok aç veya susuz geldiyse, kapana kısılma eğilimi olabilir.

2. KEDİNİZ AŞİNA OLMADIĞI BİR BÖLGEYE GİTTİ: Kendi bölgelerinden köpekler, insanlar veya onları döven diğer kediler tarafından kovalanan kediler ve paniğe kapılan kediler genellikle bilinmeyen bir bölgeye gider. Bu kedilerin çoğu, adrenalin seviyeleri azaldığında, eve geri dönecek ve genellikle ertesi gün veya birkaç gün sonra ortaya çıkacaktır. Fakat bu kedilerin çoğu, özellikle de ürkek mizaçları olanlar, bu deneyimden öylesine panikleyecekler ki, korku içinde saklanacaklar ve eve dönmekten çok korkacaklar.

3. KEDİNİZ ALAN DIŞINA İSTENMEDEN TAŞINMIŞ OLABİLİR: İstemeden yapılan taşıma vakaları arasında kedinizin hareket eden bir minibüse veya servis aracına tırmanması böylece başka bir şehre veya hatta ülke genelinde taşınmış olması vardır.

4. KEDİNİZ BİLİNÇLİ OLARAK ALANIN DIŞINA TAŞINMIŞTIR: Kasti olarak uzaklaştırma vakaları, kedinizi yakalayan ve onu uzak bir yere götüren veya evinizden uzak bir tarlaya atan, kediden nefret eden bir komşuyu içermektedir.

5. KEDİNİZ YARALANMIŞ, HASTA YA DA ÖLMÜŞ OLABİLİR: Yaralı veya hasta (veya yerinden olmuş, paniğe kapılmış) kediler sessizce saklanacaktır. Bunun anlamı, kayıp kedi posterlerini bastırmadan veya kayıp kedinizi aramak için hayvan barınağına gitmeden önce, kendi evinizde/apartmanınızda ve komşularınızın evlerinde/apartmanlarında akla gelebilecek her saklanma yerinin altında ve içinde ARAMA YAPIN!

6. KEDİNİZ KURTARILDI: "Kurtarma" derken, birinin kedinizi bulduğunu ve onun terk edilmiş bir başıboş kedi olduğunu varsaydığını ve evine götürdüğünü kastediyoruz. Bu, özellikle takip cihazı taşımayan veya tasma ve kimlik etiketi takmayan kedilerde sık görülür.

7. KEDİNİZ ÇALINDI: Neyse ki, bu pek olası değil. Bazı safkan ve egzotik kediler çalınırken, birisinin bilerek bir kedi çaldığı olaylar oldukça nadirdir.

Ek Kayıp Kedi Davranışları

Sessizlik Etkeni: Bu terim Kat Albrecht’in hasta, yaralanmış ya da paniklemiş bir kedinin sessizce saklandığı kayıp kedi davranışını tanımlamak için kullandığı bir terimdir. Bir evin, bodrumun, sundurmanın, çalıların ya da altına sinebilecekleri herhangi bir yerin altında saklanacak bir yer bulmak, bir kedi için doğal bir korunma biçimidir. Sessizlik Etkeni çok sayıda kediyi öldürmektedir, çünkü kedi hasta ya da yaralanmışken ve bir komşunun bodrumunda saklanırken, kedi sahipleri genelde kedilerini yakınlarındaki veterinerde veya hayvan barınağında “aramakla” ya da elektrik direklerine el ilanları asmakla meşguldür. Bunun yerine çoğu durumda çoğu kedi için uygun arama biçimi, kedinin yakında fakat sessizce saklanıyor olabileceğini anlayarak yakın alanda agresif, fiziksel bir arama gerçekleştirmektir.

Eşik Seviyesi Etkeni: Bu etken, Kat Albrecht’in yerinden olmuş kedilerde gözlediği ilginç bir davranış örüntüsüdür.  Bu kedilerin çoğu ilk önce sessizce saklanır, fakat eninde sonunda gizlendiği yerden çıkıp miyavlar, evlerine ya da kaçtıkları noktaya (pencere veya kapı) döner veya bir kedi kapanına girer. Bazı kedilerin eşik seviyesine erişmesi sadece saatler ya da birkaç gün sürerken, çok sayıda başka kedinin saklandığı yerden çıkması günler (genelde on ile on iki gün) alabilir. Eşik seviyesine susuzluklarına bağlı olarak erişildiğinden şüpheleniyoruz, fakat bu kayıp kedi davranışı için daha fazla araştırma yapılması gerekiyor.

Kedi Kumu Miti

Çoğu web sitesi (hatta bazı hayvan dedektifleri) kayıp kediniz için onların kumunu, dışkılarını, sahiplerinin kokusunu taşıyan bir şeyleri kaçtıkları evin etrafına yerleştirmeyi önermektedir. Buradaki fikir, kediniz kaçmış ya da alanından dışarı çıkmışsa, kapı önüne, bahçeye sizin ya da onun kokusunu taşıyan bir şeyleri koymanın kedinizi çekeceğini ve onu eve dönmek için cesaretlendireceğidir. Bazıları ayrıca kirli kedi kumu ya da dışkılarını dışarıya koymayı da savunmaktadır, sanki kedinin evinize dönmek için bu ipucuna ihtiyacı varmış gibi. MAR ağı bu pratiği şu gerekçelerle asla savunmamaktadır:

Kedi kumu yöntemini tavsiye etmememizin ilk gerekçesi, sidik/dışkı kokusunun saldırgan kedileri, kaybolan bir kedinin saklandığı alana çekebilecek olmasıdır. Kediler bölgeli hayvanlardır ve bir sadece-ev kedisi evden dışarı kaçtığında, o kedi genelde başka bir (dışarıda yaşayan) mahalle kedisinin bölgesi içinde saklanır. Kirli kedi kumu mahallenizin “erkek” kedisini ya da diğer bölgeli mahalle kedilerini çekebilir, bu kokuda onların kendi bölgelerini savunma isteğini ayaklandırıp, yerinden olmuş bir kedinin sessizce saklandığı alana çekebilir. Bu bölgeli kediler başka bir kedinin sidiğinden ve dışkısından gelen feromonları tespit ettiklerinde savunma moduna geçerler, savaşmaya hazır hale gelirler. Ardından yüksek ihtimalle kayıp (yerinden olmuş) kediyi dövecek ve saklandıkları yerden kovacaklardır, bu da kurtarmayı daha güç hale getirecektir. Fakat kedi maması (mümkünse vahşi hayvan kamerası) kullanmak bölgeli bir kediyi çekse de, aynı düzeyde bir saldırganlığı/savaşmaya hazırlığı tetiklemeyecektir. Bunların hiçbiri bilimsel bir çalışmada (henüz) kanıtlanmamış olsa da, MAR ağı zaman ve çabanızı kayıp kediniz için arama yapmaya ayırmanızın daha iyi olacağı, vahşi yaşam kameraları veya kedi kapanı kullanmanızın dışarıya kedi kumu koymaktan daha iyi sonuç vereceği görüşündedir.

Çok sayıda kedi sahibinin koku saçan kedi kumlarının ya da dışkılarının kedileri bulmadaki pozitif sonuçlarına dair çevrmiçi bir çok tanıklığını bulmanız muhtemeldir. Fakat bu daha ziyade (yukarıda tanımlanan) “Eşik Seviyesi Fenomeni” denen bir davranışla ya da basitçe mizaçlarıyla ilgili olacaktır, kokladıkları bir şeyle değil. Kedi sahiplerinin kedilerinin eve dönmesini kedi kumu saçmalarıyla ilişkilendirmeleri yanlıştır, aslında kedileri çoğu zaman eve kendi başlarına dönmüş olur, ister koku yayan bir şey olsun ister olmasın, çünkü (korkuyla saklanan sadece-ev kedisi) nihayet eşik seviyesine erişmiştir ya da (komşunun apartmanına, bir ağaca sıkışan kedi) sıkıştığı yerden kurtulmayı başarmıştır. Çoğu vakada (bir kedi kapanına yerleştirilen) yiyeceğin kokusu, kullanılacak en iyi koku türüdür ve epey etkili bir kurtarma yöntemidir. 

MAR ağının kirli kedi kumunu çekici bir koku olarak kullanmayı savunmamasının nihai gerekçesi, en önemli gerekçedir: bu yöntem kayıp bir kediyi bulmada edilgen bir yaklaşımdır. Kedi sahipleri kirli bir giysiyi ya da kedi dışkısını kapı önlerine koyduklarına bir şey yaptıklarına inanabilirler. Bazı İnternet paylaşımları “kedilerin bir buçuk kilometreden koku alabildiklerini” iddia ediyor ve size kedinizin kum kabını öylece dışarıyı koymanızı, bunun “işe yaradığını” söylüyor. Fakat bilimsel araştırmalar göstermektedir ki, bu kedi sahipleri yakın alanda agresif, fiziksel arama yaparak kedilerini kurtarmakta çok daha yüksek şansa sahip olacaklardır.

*Bu metin, Missing Animal Response Network'ün "Lost Cat Behavior" yazısından uyarlanarak çevrilmiştir.